NGƯỜI BỘ LẠC INUIT KHÔNG BAO GIỜ TỨC GIẬN?
(Và bài học khi dạy con chúng ta về tiền)
——-
Hồi tôi đọc về Jean Briggs – nhà nhân học Harvard từng sống 17 tháng cùng người Inuit ở Vòng Bắc Cực – tôi bị cuốn vào câu chuyện như đang xem một bộ phim tài liệu. Năm ấy bà 34 tuổi, rời bỏ mọi tiện nghi của cuộc sống hiện đại để đến một vùng đất trắng xóa, mùa đông lạnh dưới -40°C, không đường sá, không hệ thống sưởi, không cửa hàng tạp hóa. Bà thuyết phục một gia đình Inuit “nhận nuôi” mình, để được sống theo nhịp tự nhiên của họ, quan sát từ bữa ăn, giấc ngủ đến cách họ nuôi dạy con.
Chẳng bao lâu, Briggs nhận ra điều khác thường: người lớn ở đây dường như có năng lực kiểm soát cơn giận gần như siêu phàm. Không quát tháo, không tranh cãi nảy lửa. Một lần, ai đó làm đổ ấm nước sôi, phá hỏng sàn băng. Chỉ một câu “Thật tiếc” rồi lặng lẽ đi lấy thêm nước. Lần khác, một dây câu cá được đan tỉ mỉ suốt nhiều ngày bị đứt ngay lần thả đầu tiên. Họ chỉ nói “Hãy làm một cái khác.”
So với sự bình tĩnh ấy, Briggs thấy mình giống một đứa trẻ dễ bốc đồng. Bà bắt đầu tò mò: Làm sao người Inuit dạy con cái kiểm soát cảm xúc như vậy? Cho đến một ngày, bà chứng kiến một người mẹ trẻ chơi với cậu con trai hai tuổi đang giận dữ. Người mẹ đưa cho cậu viên đá, nói: “Ném vào mẹ đi. Lần nữa. Mạnh hơn.” Rồi khi cậu ném, cô che mắt giả vờ đau: “Ooooh, đau quá!” Briggs nhận ra: đây không phải trò đùa kỳ quặc, mà là một bài học được gói trong trò chơi – dạy trẻ sự đồng cảm và tự kiểm soát, không cần quát mắng hay giọng giận dữ.
Bài viết của The Guardian mà NQT để ở mục bình luận sẽ mở rộng góc nhìn: Không chỉ Inuit, ở Nhật Bản, cha mẹ cũng ít khi đáp trả nóng giận bằng nóng giận. Họ để trẻ tự giải quyết mâu thuẫn hoặc dùng kể chuyện, nhập vai để trẻ tự nhận ra hậu quả. Mục tiêu là nuôi dưỡng khả năng tự điều chỉnh và kết nối với cảm xúc của người khác.
Tôi đọc xong và quyết định thử áp dụng với con trai mình – một cậu bé 10 tuổi – không chỉ để dạy con về sự tức giận, mà còn về tâm lý khi đối diện mất mát trong tài chính.
Một buổi chiều, con tôi về nhà với vẻ mặt cau có. Trong tay chỉ còn một nửa số tiền tiết kiệm mà con đã dành nhiều tháng gom góp. Hỏi ra mới biết, con vừa mua một món đồ chơi đắt tiền vì “ai cũng có” nhưng chơi được 15 phút thì hỏng. Bình thường, tôi sẽ trách: “Sao con không suy nghĩ kỹ?” Nhưng lần này, tôi nhớ đến người mẹ Inuit kia. Tôi bảo: “Ok, mình thử chơi một trò nhé. Con là khách hàng, bố là cửa hàng. Đây là số tiền con còn lại. Con muốn mua gì?” Con chọn một món trong “cửa hàng” của tôi – vốn là vài đồ linh tinh trên bàn làm việc. Tôi cố tình đưa cho con một món “lỗi” và để con phát hiện ra. Khi con bực, tôi nhập vai người bán: “Ôi, hỏng à? Tiếc thật. Nhưng bán rồi thì… chịu.”
Con im lặng vài giây, rồi hỏi: “Vậy con mất tiền thật à?” Tôi gật đầu, vẫn giữ vai diễn. Chúng tôi tiếp tục vài vòng như vậy – lần thì con bị trả thiếu tiền thừa, lần thì mua nhầm thứ không cần. Mỗi lần, tôi để con tự tìm cách xử lý: thương lượng, đổi hàng, hoặc từ chối mua. Dần dần, tôi thấy con bắt đầu suy nghĩ trước khi “giao dịch”. Con bắt đầu hỏi: “Nếu con mua cái này, liệu có tốt hơn để dành cho cái khác?”
Không dừng ở trò chơi, tôi mở rộng tình huống sang cảm xúc. Một hôm, con làm đổ ly nước lên bàn học, ướt hết sách vở. Con hốt hoảng, chuẩn bị giải thích lia lịa. Tôi chỉ nói: “Tiếc thật. Giờ mình lau đi nhé.” Rồi khi xong, tôi hỏi: “Lúc đó con cảm thấy thế nào? Nếu lần sau con làm đổ nước khi đang làm việc gì quan trọng, con sẽ xử lý ra sao?” Con suy nghĩ rồi đáp: “Con sẽ không vội la lên, mà tìm cách cứu sách trước.” Rất nhiều các tư duy và tâm lý tương tự được tôi chia sẻ tại MONEYosophy – Tâm lý học về tiền.
Tôi nhận ra, chính việc lặp lại những tình huống giả lập, xen giữa trò chơi và đời thực, đang giúp con học hai điều quan trọng:
1. Về cảm xúc – Con biết dừng lại để nhận diện cảm xúc và phản ứng có kiểm soát, thay vì để cơn giận bùng nổ.
2. Về tiền bạc – Con hiểu rằng mất mát hay sai lầm là một phần của trò chơi tài chính; điều quan trọng là bình tĩnh phân tích và rút kinh nghiệm, không để cảm xúc phá hỏng quyết định.
Giờ đây, tôi thỉnh thoảng nghe con tự nhủ: “Con cần nghĩ kỹ trước khi tiêu số tiền này.” Đó là lúc tôi biết, câu chuyện tôi học được từ vùng đất băng giá ấy đã trở thành một phần trong cách con tôi lớn lên – không chỉ vững vàng về tài chính, mà còn bình tĩnh trước mọi “bão tố” cảm xúc.
#FINANCE_for_inheritor
#taichinhchocon
#Tai_chinh_cho_nguoi_thua_ke
Nguồn: Người Quản Trị
